مهستان؛ مسعود پزشکیان روز گذشته در سفری به قم با مراجع تقلید، دیدار و گفتگو کرد. دیدارهایی که قریب به اتفاق آنها با تایید ضمنی مشی دولت به خصوص در سیاست خارجی بود.
سفر پزشکیان در شرایط سیاسی کشور اقدامی است در جهت جلب حمایت بالاترین بخش جامعه مذهبی کشور که هنوز از نفوذ به سزایی در برخی از لایه‌های اجتماعی برخوردارند. در شرایطی که دولت و سپاه، پزشکیان و قالیباف به شدت زیر فشار اصولگرایان رادیکالی هستند که با هر نوع مصالحه در سیاست خارجی و داخلی مخالفند.
در نگاهی دیگر این اقدام را می‌توان گامی در جهت ائتلاف با «نهاد دین» دانست. در شرایطی که دولت به عنوان «نهاد بوروکراتیک» و سپاه پاسداران به عنوان نهادی «نظامی-بوروکراتیک» در ائتلافی آشکار مسیر جنگ و مذاکره را مدیریت می‌کنند.
وصف عمومی نهادها، دیرپایی و قدمت است. قدمتی که هم آداب و آیین‌هایی را در آنها نهادینه می‌کند و هم آنها در گذر زمان در معرض واقعیت‌ها قرار می‌دهد. واقعیاتی که در طول سالیان بسیار، نهادها را تراش می‌دهند و اگر نهادها نتوانند با واقعیات کنار بیایند، نمی‌توانند بقا و دوام داشته باشند. نهادها هم بخشی از واقعیتند و هم در تعامل مداوم با واقعیت‌های دیگر اجتماعی. هم سازنده واقعیتند و هم محصول آن.
اگر بوروکراسی باید با واقعیت اداره امور عمومی کنار بیاید، نهاد نظامی با واقعیت میدان نظامی و نقاط ضعف و قوت حریف و امکانات و محدودیت‌های خود مواجه است و «نهاد دین» با واقعیت تغییر شتابناک جوامع و طوفان اندیشه‌ها که متولیانش را به تحول در فهم دینی و بازآفرینی آداب‌ها و آیین‌ها و احکام فرا می‌خواند.
ایدئولوژی اما کمتر پروای واقعیت را دارد. ایدئولوژی‌ها، هر چه افراطی‌تر باشند بیشتر واقعیت را معوج می‌کنند و می‌کوشند جهان را در قواره مفروضات و گاه دگم‌های خود تفسیر کنند و تغییر دهند.
از این روست که اتحاد نهادها برای پایداری در برابر رویکرد اصولگرایان رادیکال طبیعی به نظر می‌رسد. (این به معنای غیر دیندار بودن اصولگرایان رادیکال نیست. ایدئولوژی آنها عمیقأ دینی است اما نسبت چندانی با نهاد دین ندارد) رویکردی که می‌تواند بی‌اعتنا به واقعیت‌های جامعه ایران را با خطر بقا و دوام مواجه کنند.
اما این پازل تکه‌های خالی مهمی دارد. جای نهادهای جامعه مدنی، دانشگاه‌ها و انجمن‌های صنفی در این ائتلاف خالی است.
شکاف دولت و ملت در ایران در سالیان اخیر افزایش یافته و حوادث غمبار دی ماه ۱۴۰۴ گسلی خطرناک میان این نهادها و طبقاتی که که آنها را شکل می‌دهند با بوروکراسی و نهاد نظامی ساخته است.
چشم‌انداز آشتی میان این نهادها و کم شدن شکاف دولت و ملت در ایران هنوز بسیار دور است و داغ‌ها تازه. در این شرایط تکه‌های خالی این پازل می‌تواند پروژه مصالحه در سیاست خارجی را ناکام یا دست کم بسیار دشوار کند.
