مهستان؛ پادکست هنگامه در کانال تلگرامی خود به بررسی گزارش نابرابری جهانی ۲۰۲۶ (WIR ۲۰۲۶) پرداخته است که سومین نسخه از این مجموعه شاخص است که پس از نسخه‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ منتشر شده است.
این گزارش‌ها حاصل کار بیش از ۲۰۰ محقق از سراسر جهان است که با آزمایشگاه نابرابری جهانی همکاری می‌کنند و در بزرگترین پایگاه داده در مورد تکامل تاریخی نابرابری جهانی مشارکت دارند.
تمرکز درآمد: ۱۰ درصد از ثروتمندان ایران، ۴۶ درصد از کل درآمد ملی را به خود اختصاص می‌دهند. در مقابل، ۵۰ درصد پایین جامعه تنها با ۱۸ درصد از درآمد زندگی می‌کنند.
انحصار ثروت: مالکیت دارایی‌ها (سرمایه، زمین و مسکن) حتی انحصاری‌تر است. در حالی که ۱۰ درصد بالایی تقریبا ۶۳ درصد از کل ثروت و ۱ درصد بالایی به تنهایی ۲۹ درصد ثروت را در اختیار دارد، سهم نیمه پایین جامعه حدودا ۴ درصد است.
این نشان می‌دهد که ابزارهای قدرت اقتصادی کاملا در دستان اقلیت کوچکی قفل شده است. به عبارت دیگر بورژوازی حاکم، شامل «نهادهای ولایی»، منابع اقتصادی را در انحصار خود دارد.
محرومیت زنان: مشارکت زنان در بازار کار ایران بسیار پایین و معادل ۷.۲ درصد است و «تقریبا هیچ پیشرفتی در یک دهه» نداشته است. این امر نیمی از جمعیت را به یک ارتش ذخیره دائمی کار تبدیل می‌کند یا آنها را به کار خانگی محدود می‌کند؛ کاری که نیروی کار را بازتولید می‌کند اما استقلال اقتصادی به زنان نمی‌دهد. نرخ مشارکت نیروی کار زنان در ایران، جزو پایین‌ترین نرخ‌های جهان است.
چند نکته درباره گزارش نابرابری:
اعتبار داده‌ها و بحران شفافیت: نمره شاخص شفافیت ایران ۳ از ۲۰ است، که خیلی کم است و هر تحلیلی را ذاتا مشکل‌ساز می‌کند. همچنین سیستم‌های ارزی چندگانه اساسا اندازه‌گیری‌های اقتصادی را تحریف می‌کنند. در نظام چندنرخی و عدم شفافیت تمام محاسبات PPP (برابری قدرت خرید) مشکوک می‌شوند.
میتوان پرسید:
از کدام نرخ ارز برای تبدیل برابری قدرت خرید استفاده شده است؟
حواله‌های مالی، اقتصاد غیررسمی و تراکنش‌های دور زدن تحریم چگونه ثبت می‌شوند؟
فرار سرمایه و ثروت‌های offshore هم به احتمال زیاد دست کم گرفته شده‌اند.
در نتیجه تمرکز و انحصار ثروت واقعی احتمالا بسیار بیشتر است.
در عین حال به احتمال زیاد طبقه گم‌شده این گزارش طبقه بی‌ثبات‌کار (پریکاریات) است؛ بخش غیررسمی، نیروی کار پناهندگان افغان و مهاجران داخلی از مناطق روستایی و …
کمبود داده و شفافیت را نمیتوان تنها به فشلی و بی‌عرضگی معمول دولت نسبت داد. این ابهام/عدم اندازه‌گیری اقدامی سیاسی است که استخراج واقعی ارزش اضافی و روابط طبقاتی را مبهم می‌کند.
کاهش گزارش‌شده در نابرابری درآمدی در ایران (شکاف از ۲۹.۸ به ۲۵.۵) را از آنجا که نه بازتوزیع واقعی صورت گرفته، نه نظام مالیاتی تغییر کرده، نه «نهادهای ولایی» شفاف و پاسخگو شده‌اند میتوان ناشی از تحریم و سیستم‌های یارانه‌ای (هرچند ناکارآمد) دانست.
در این گزارش بالاترین امتیاز شفافیت نشان دهنده انتشار ایده‌آل حساب‌های توزیعی سالانه درآمد و ثروت است که نظرسنجی‌های خانوار را با سوابق مالیاتی اداری ترکیب می‌کند.
بر اساس اطلاعات ارائه شده در نمایه کشورها:
بیشترین شفافیت از آن نروژ با شاخص شفافیت نابرابری ۱۷.۵ از ۲۰، و کمترین نمره را کشورهای الجزایر، نیجر و پاکستان دارند (۱ از ۲۰).
درباره نهادهای دیگر شامل بنیاد مستضعفان، ستاد هیئت‌های اجرایی امام، آستان تولیت قدس رضوی و قرارگاه خاتم الانبیاء و بحث انفال به سایتها و کانالهای دیگر مراجعه کنید.
منبع گزارش: https://wir2026.wid.world
