مهستان؛ بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در یادداشتی در روزنامه فرانسوی لوموند، جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «فاجعه» خوانده و گفته است این جنگ بدون مجوز سازمان ملل آغاز شد و به هیچیک از اهداف اعلامشده خود نرسید. او تأکید کرده است مردم عمان و کشورهای خلیج فارس اکنون هزینه جنگی را میپردازند که «اصلاً نباید رخ میداد». اصل یادداشت در لوموند منتشر شده و وزارت خارجه عمان نیز خلاصه رسمی آن را منتشر کرده است.
البوسعیدی در این مقاله نوشته است جنگ اخیر نشان داد که معماری امنیتی خلیج فارس نیازمند بازنگری کامل است. به گفته او، ترتیبات امنیتی منطقه در دهههای گذشته بر پایه سیاست «مهار» ایران شکل گرفته بود؛ سیاستی که ایران را تهدیدی وجودی برای منطقه و منافع غرب معرفی میکرد، اما جنگ اخیر نشان داد این فرض از اساس نادرست و ناکارآمد بوده است.
وزیر خارجه عمان میگوید نتیجه این سیاست، افزایش عظیم هزینههای نظامی، گسترش پایگاههای آمریکا در منطقه و وابستگی امنیتی به قدرتهای خارجی بوده است؛ اما این ساختار نه امنیت پایدار ایجاد کرده و نه توانسته از جنگها و بحرانهای پیاپی جلوگیری کند. او تأکید کرده است جنگ اخیر «افسانه مهار» را برملا کرد و نشان داد بزرگترین خطرها برای امنیت خلیج فارس اغلب از تصمیمهایی سرچشمه میگیرند که بیرون از منطقه، بهویژه در تلآویو، گرفته میشوند.
در بخش دیگری از یادداشت، البوسعیدی به تنگه هرمز پرداخته و گفته است یکی از اولویتهای فوری، ایجاد چارچوبی پایدار برای تضمین آزادی کشتیرانی در این آبراه است. او یادآور شده عمان، در کنار ایران، به دلیل مرز آبی با تنگه هرمز مسئولیتی ویژه دارد و باید با ایران و جامعه بینالمللی برای تدوین ترتیباتی عملی، پایدار و منطبق با حقوق بینالملل همکاری کند.
او در عین حال هشدار داده است که مسئله هرمز نباید جدا از تصویر بزرگتر امنیت منطقه دیده شود. به گفته وزیر خارجه عمان، امنیت خلیج فارس نمیتواند بدون در نظر گرفتن شمالغرب اقیانوس هند، بابالمندب، دریای سرخ، بنادر و مسیرهای دریایی مرتبط با زیرساختهای اقتصادی و لجستیکی منطقه فهمیده شود. این نگاه، در شرایطی اهمیت بیشتری یافته که بحران هرمز همزمان با افزایش تنش در دریای سرخ و یمن پیش میرود.
البوسعیدی تأکید کرده هر معماری امنیتی آینده باید همه هشت کشور ساحلی خلیج فارس را دربر بگیرد: شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، بهعلاوه ایران و عراق. او گفته است همه این کشورها منافع حیاتی و مسئولیتهای مشترک دارند و هیچ نظم امنیتی پایداری نمیتواند بر حذف یا کنار گذاشتن یکی از آنان بنا شود.
این موضع، انتقادی مستقیم به سیاستی است که طی دههها امنیت خلیج فارس را با حضور نظامی آمریکا، انزوای ایران و اتحادهای نظامی بیرونی تعریف کرده است. وزیر خارجه عمان خواستار گذار از «مهار» به «شمولگرایی منطقهای» شده؛ یعنی نظامی که در آن کشورهای منطقه خود در طراحی، اجرا و تحمل مسئولیتهای امنیت جمعی مشارکت کنند.
او همچنین خواستار بازنگری متوازن در روابط با قدرتهای خارجی، بهویژه آمریکا، شده است. البوسعیدی تأکید کرده هدف، قطع روابط تاریخی با واشنگتن نیست، بلکه بازتنظیم این روابط بر اساس واقعیتهای راهبردی آشکارشده در جنگ اخیر است. به گفته او، باید روشن شود دوستان و متحدان قدرتمند، از جمله آمریکا، در چارچوبی که بر مشارکت منطقهای و نه مهار ایران استوار باشد، چه نقش مثبتتر و مناسبتری میتوانند ایفا کنند.
اهمیت این مقاله در آن است که عمان، یکی از میانجیهای اصلی میان تهران و واشنگتن، انتقاد خود را نه فقط متوجه جنگ اخیر، بلکه متوجه کل نظم امنیتی چند دهه گذشته در خلیج فارس کرده است. مسقط پیشتر نیز گفته بود آمریکا با کنار گذاشتن مسیر دیپلماسی و همراهی با حمله اسرائیل به ایران، وارد جنگی شد که میتوانست با ادامه مذاکرات از آن جلوگیری شود. گاردین در ماه مارس به نقل از البوسعیدی نوشته بود آمریکا به جنگی کشیده شد که «جنگ آمریکا نبود» و هیچ سناریوی محتملی وجود ندارد که در آن اسرائیل و آمریکا بتوانند به همه اهداف خود برسند.
وزیر خارجه عمان در پایان یادداشت خود نوشته است اگر پیامدهای این جنگ بتواند به دفن شدن سیاست نزدیک به نیمقرنی «مهار» در خلیج فارس بینجامد، هنوز میتوان امید داشت؛ امید به شکلگیری نظمی عادلانهتر، واقعبینانهتر و کارآمدتر که خطاهای راهبردی چند دهه گذشته را اصلاح کند. این سخنان در میانه فروپاشی تفاهم موقت، بازگشت محاصره دریایی ایران و بحران هرمز، پیامی روشن از سوی مسقط است: امنیت خلیج فارس با جنگ، پایگاه خارجی و حذف ایران ساخته نمیشود، بلکه تنها از راه گفتوگو و مشارکت همه کشورهای منطقه ممکن است.
