مهستان؛ دکتر مصطفی ملکیان در سخنرانی «بیست عامل عقب‌ماندگی ایرانیان» بیان می‌کند که در صد سال اخیر سه عامل اصلی برای مشکلات جامعه ایران ذکر شده است: استعمار و سلطه خارجی، رژیم‌های سیاسی، و تلقی مردم از دین.
اما او عامل مهم‌تر را وضع فرهنگی مردم می‌داند؛ یعنی نگرش‌ها و عادت‌های ذهنی نادرستی که در ضمیر ایرانیان ریشه دوانده است.
ملکیان تأکید می‌کند که تغییر واقعی از درون و در سطح ذهن و فرهنگ آغاز می‌شود، نه فقط از طریق اخلاق فردی.
این نگرش‌های ذهنی ــ چه آگاهانه و چه ناآگاهانه ــ رفتار اخلاقی ما را شکل می‌دهند و مانع رشد جامعه می‌شوند.
او بیست عامل فرهنگی بازدارنده را برمی‌شمرد: پیشداوری، جزمیت، خرافه‌پرستی، اهمیت‌دادن به نظر دیگران، همرنگی با جماعت، تلقین‌پذیری، تقلید، تعبد، شخصیت‌پرستی، تعصب، برگزیدگی، عبرت‌نگرفتن از گذشته، جدی‌نگرفتن زندگی، نگرش سطحی به کار، نفی ریاضت، ناتوانی در تشخیص مصلحت، زیاده‌گویی، زبان‌پریشی، و ظاهرنگری.
او دو پیشنهاد ارائه می‌دهد: نخست، هر فرد باید این ویژگی‌ها را در خود جست‌وجو و اصلاح کند، نه در دیگران.
دوم، روشنفکران و مصلحان اجتماعی باید از ستایش بی‌جا از مردم دست بردارند، زیرا حکومت و اقتصاد بازتاب فرهنگ جامعه‌اند. به باور ملکیان، رژیم سیاسی زاده فرهنگ مردم است و تا فرهنگ اصلاح نشود، سیاست و اقتصاد نیز اصلاح نخواهند شد.
منبع: کانال اصلاحات جامعه محور
