مهستان؛ به عقیده مرحوم بازرگان دشمن اصلی مردم ایران، استبداد بود که علاوه بر تاثیرات سیاسی بر حیات این مرز و بوم، از لحاظ فرهنگی و اجتماعی هم تاثیرات بسزایی بر روحیات و رفتار و بطور کلی فرهنگ مردم ما بر جای گذاشته است.
در این رابطه یک جزوه پانصد صفحه‌ای تحلیلی هم از سوی ایشان تهیه شده بود که پس از آزادی از زندان برای مطالعه به من سپردند.
بیشتر از همین خاطرات بخوانید: دیدگاههای دیگر مهندس بازرگان-بخش اول
در آن جزوه مهندس بازرگان ضمن بررسی سرگذشت تاریخی مردم ایران از زمان هخامنشیان تا عصر حاضر، نمونه‌هایی از خووسری‌ها، ستمگری‌ها، پایمال کردن حقوق مردم و… در طول دوهزار و پانصد سال حکومت شاهان ارائه داده و نتیجه گرفته بود که ایران ۲۵۰۰ سال اسیر استبداد بوده است و در نتیجه این حاکمیت طولانی استبداد، افکار و روحیات و اخلاقیات و فرهنگ مردم با استبداد تطبیق یافته است.
و برای اینکه اصلاحات در کشور انجام شود باید تغییرات بنیادین در فرهنگ و افکار مردم ایجاد شود. این تغییر نیز تنها زمانی امکان پذیر است که عامل عینی ایجاد این ضعفها یعنی استبداد حذف شود و لذا مبارزه اصلی ما باید با استبداد باشد.
منبع: برگرفته از کتاب نیم قرن خاطره و تجربه
خاطرات مهندس عزت الله سحابی
