مهستان؛ سفیر ایندولند: دخترم سلام و سال نو مبارک. امیدوارم ۲۰۲۶ برای تو یکی از بهترین سالهای عمرت باشد. و برای کشور ما ایندولند هم سالی آرام. آرامش برای جهان سوم یک موهبت بزرگ است. موهبتی که خاورمیانه از آن بی‌بهره مانده و ما سالهاست که بعد از گذار از دوران دیکتاتوری به آن رسیده‌ایم.
راستش را بگویم که بعد از چند هفته در شب سال نو دلم برای ایندولند سیتی تنگ شد. چند سالی بود که بعد از رفتن مادرت، معمولا شب سال نو را تنها می‌گذارندم. بیشتر در خانه و پای تلویزیون و یکی دوباری در بار نزدیک خانه. منتظر تماس تلفنی تو می‌ماندم و بعد در هوای خنک ژانویه تا خانه قدم می‌زدم در حالی که صدای رقص و آواز جوان‌ها همه جا را پر می‌کرد. وطن از آن کلماتی که بار احساسی و مفهومی‌اش روی حروفش سنگینی می‌کند و کلام راستی راستی کم می‌آورد.
حال من اصلا خوب نیست. به عنوان یک دیپلمات در حال سپری کردن پرفشار ترین روزهای کاری عمر خودم هستم. در حالی که هنوز کار و بار سفارت کامل درست نشده، ایران درگیر یک بحران بزرگ سیاسی و اقتصادی شده است.
همه چیز از تصمیم دولت پزشکیان برای تک نرخی کردن ارز شروع شد. ایران از بعد از شروع فشار تحریم‌های شدید ترامپ درسال ۱۳۹۷ یک نوع نظام ارز چند نرخی برقرار کرده بود. در چارچوب این نظام پرداخت دلار به واردکنندگان کالاهای مختلف با نظام چند نرخی انجام می‌شد. یعنی واردکنندگانی ارزی ارزانتر از ارز بازار آزاد دریافت می‌کردند. مثلا واردکننده یک موبایل را با دلار ۷۰ هزار تومانی وارد می‌کرد در حالی که دلار در بازار آزاد ۱۰۵ هزار تومان بود. مثل همه نظام‌های چند نرخی این وضعیت رانت و فساد بسیار زیادی ایجاد کرده بود. از سویی ارز صادراتی به کشور بر نمی‌گشت و از سوی دیگر منافع ارز ارزان به هیچ عنوان به نحو متوازنی به مردم نمی‌رسید.
دولت پزشکیان از ۲ هفته پیش شروع به تک نرخی کردن ارز در ایران با سامانه‌ای تحت عنوان تالار دوم مرکز مبادله کرد. این روند در ابتدا به شدت به رشد قیمت ارز در بازار آزاد منجر شد. قیمت دلار اوایل هفته از ۱۴۵ هزار تومان گذشت. بالافاصله اعتراضات کسبه بازار شروع شد. شروع اعتراضات از بازارهای موبایل و لوازم الکتریکی بود و بعد به بازار آهن کشیده شد. دقیقا بازارهایی که در معرض رانت ناشی از قیمت ارز قرار داشتند.
با گذشتن دو روز اما وضعیت اعتراضات تقریبا به شکل ناگهانی دگرگون شد. اعتراضات به جای شهرهای بزرگ در شهرهای کوچک غرب ایران و مناطق لرنشین متمرکز شد. استثنا بر این قاعده شهر زیبایی بود در غرب ایران به نام همدان که مرکز استانی به همین نام است.
وقتی سالها قبل من نخستین مطالعات را در مورد ایران در وزارت خارجه ایندولند شروع کردم خیلی زود به نام این شهر برخوردم. شهری که احتمالا روی بقایای هگمتانه نخستین پایتخت شناخته شده تمدن ایرانی ساخته شده است. این اتفاق باعث شد که در سالهای اخیر همواره نگاهی به تحولات آن داشته باشم.
همدان شهری آرام به شمار می‌رود. نه در اعتراضات سال ۱۳۸۸ (۲۰۰۹ )در ایران حضور چشمگیری داشت و نه در سالهای ۱۳۹۶ (۲۰۱۷) و سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹) خیلی خبری از همدان بود. وقتی در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱ همان جنبش مشهور زن، زندگی، آزادی (۲۰۲۳) من جمعیت زیادی دور یکی از میدان‌های شهر در یک فیلم تلگرامی دیدم، از عمق و گستره اعتراضات متعجب شدم.
من همدان را هیچ وقت از نزدیک ندیده‌ام. اتفاقا قصد داشتم به محض این که از کارهای سفارتخانه فارغ شوم با اطلاع وزارت خارجه ایران سفری به این شهر زیبا بکنم . اما ناگهان این اعتراضات از راه رسید. تا این جا خشن ترین اعتراضات و برخوردها در همدان رخ داده است.
بیشتر از همین نامه ها بخوانید: نامه‌های سفیر ایندولند در تهران؛ نامه دوم: تهران «عاصی» در قلب خاورمیانه
همدان در سال های اخیر از بحران‌های بزرگ به خصوص بحران آب در رنج بوده است. همزمان وضعیت اقتصادی آن هم چندان خوب نیست و مدت‌هاست که یکی از کمترین رشدهای جمعیت را در سراسر ایران دارد. این اعتراضات به نظر تحت تاثیر یک سلبریتی اینستاگرامی به نام مهرداد ماهر هم هست. فارسی من آن قدر خوب نیست که صفحه مهرداد ماهر و لهجه غلیظش را خوب متوجه شوم. اما به نظر او که در آمریکا اقامت دارد نفوذ عجیبی در بین مردم همدان پیدا کرده. اول از طریق افشاگری‌ها در مورد یک فرد متهم به تجاوز به نام علی سلامت، بعد از طریق اعتراضاتی که در همدان نسبتا به رفتار برخی دانشجویان عراقی در قبال دانشجویان دختر شکل گرفت و این بار در یک اعتراض سیاسی. ویدئوهای همدان بسیار نگرانم کرده و سخت مضطربم.
چیزی که کار را به شدت گره زد، توییتی است که امروز ظهر به وقت تهران دونالد ترامپ منتشر کرد. او گفت که اگر نظام ایران معترضان مسالمت امیز را سرکوب کند امریکا که آماده و مسلح است برای نجات آن‌ها اقدام خواهد کرد. این توییت عجیب را به سرعت مقامات تهران از جمله شخصی به نام علی لاریجانی که دبیر شورای عالی امنیت ملی است با شدت پاسخ دادند و گفتند که حالا روشن شد که پشت پرده ماجرا به آمریکا و اسرائیل باز می‌گردد.
من نه از مداخلات آمریکا در هیچ کجای جهان خاطره خوبی دارم و نه از سیستم حاکم بر اسرائیل! به نظرم تنها مداخله غیرفاجعه بار آمریکا در جهان به مورد یوگسلای زمان میلشویچ مربوط می‌شود. وگرنه در افغانستان و عراق و لیبی فاجعه‌ای درست کردند که سالهای طولانی است جمع نشده است. از طرف دیگر از وصل شدن اعتراضات به آمریکا و اسرائیل هم نگرانم و می‌ترسم مقامات تهران رویکردی سخت در قبال اعتراضات در پیش بگیرند و کار به خونریزی گسترده بکشد.
تا این جای کار رویکرد انتظامی تهران نرم‌تر از سالهای قبل بوده است. دولت رئیس بانک مرکزی را برکنار کرد. پزشکیان و سخنگوی دولت با معترضان همدلی کردند. دانشجویان بازداشتی چند دانشگاه را آزاد کردند و روسای حراست (مسئولان امنیتی) سه دانشگاه را برکنار کردند. در میدان هم به نظر پلیس ضد شورش آرام‌تر برخورد کرده است.
این تمرکز اعتراضات در مناطق لرنشین ایران هم می‌تواند یک نشانه مهم باشد. ایران شاهزاده‌ای دارد به نام رضا پهلوی که در سالهای اخیر با حمایت گسترده مالی و رسانه‌ای اسرائیل و امریکا سعی شده که به عنوان رهبر اپوزیسیون در ایران معرفی شود. سلطنت‌طلبی به عنوان یک گرایش سیاسی در سالهای اخیر در ایران زنده شده و چون ترک‌ها و کردها و بلوچ‌ها خاطره چندان خوشی از حکومت پهلوی (نظام سابق قبل از جمهوری اسلامی) ندارند در بین مناطق لرنشین پایگاه بیشتری دارد. من احتمال مداخلات امنیتی سرویس‌های امنیتی را در این وضعیت در این نقاط منتفی نمی‌دانم. اما اصل قضیه را در شکست اقتصادی و سیاسی موجود در تهران جستجو می‌کنم.
حتما خبر داری که نتانیاهو هم به امریکا سفر کرده و حتی در مراسم سال نو هم به ترامپ چسبیده بود. رد پای این پیرمرد حیله‌گر را هم باید در توئیت ترامپ جستجو کرد. سخت نگرانم که اعتراضات در ایران با یک اقدام نظامی اسرائیل همراه شود و خاورمیانه را در آتش و خون فرو ببرد.
اینها را برای وزارت خارجه ایندولند هم نوشتم. البته بعید است که کارمندان شیفت وزارت خارجه آن را به دست کسی برسانند. ایندولند که کاری نمی‌تواند انجام دهد. در نهایت در روزهای رای گیری در مجمع عمومی سازمان ملل ممکن است دیپلمات‌های امریکایی یا چینی برای رای سراغ سفیرمان در سازمان ملل بروند که دوست قدیمی من است!
دخترم باز هم سال نو برایت مبارک باشد. نشد که از کریسمس در تهران برایت بنویسم. خاورمیانه همینطوری است؛ در فاصله دو جشن می‌تواند وارد یک دوره بحران شود.
امیدوارم ایران زیبا درگیر خشونت نشود. خشونت در خاورمیانه چاه ویلی است که اگر در آن بیفتی هیچ گاه خارج نخواهی شد. این نباید سرنوشت این سرزمین باشد.
فعلا در روزها و شبهای تعطیلات سال نو من در بالکن سیگار می‌کشم و در صفحه موبایل خبرها را دنبال می‌کنم و بین خودمان باشد که چند تایی قرص اعصاب می‌بلعم. همین حالا هم نگران اعتراضاتی هستم که در حال شکل‌گیری در شهرهای مختلف است. اما نگران من نباش… حالم بهتر خواهد شد.
مراقب خودت باش و از روزهای تعطیلات لذت ببر.
تهران، ۲ ژانویه ۲۰۲۶
