مهستان؛ علی‌رغم تفاهم اولیه بین ایران و آمریکا، همچنان شاهد درگیری‌هایی بین دو طرف و متحدان آن‌ها هستیم. اگرچه در بند اول این تفاهم‌نامه به صراحت از اعلام آتش‌بس در تمامی جبهه‌ها یاد شده است ولی از همان روز اول پس از امضای آن، طبق انتظار اسرائیل خود را پایبند به آن ندانسته و بر درگیری‌ها در لبنان ادامه داد. شاید انتظار نمی‌رفت که این نقض تفاهم از سطح لبنان فراتر رود اما بتازگی نیز زد و خوردی محدود بین ایران و آمریکا در تنگه هرمز به روال پیش از امضای تفاهم‌نامه رخ داده است. سپاه پاسداران ابتدائا به شناوری حمله کرد که قصد داشت از مسیر کرانه‌ای عمان و مورد تایید آمریکا ، عبور کند و پس از آن حمله سنتکام به سیریک و پاسخ متقابل سپاه را در پی داشت. اما دلیل این زد و خوردها چیست؟ آیا صرفا ناشی از بی‌مسئولیتی یا عدم هماهنگی با مقامات سیاسی بالاتر است یا آنکه همچنان رقابت بر سر گرفتن بیشترین امتیازها است؟ و یا شاید هم آشکار شدن ناپایدار بودن هر نوع توافقی بین جمهوری اسلامی و آمریکا باشد؟
پیش از هرچیز باید به بند ۵ از تفاهم‌نامه به زبان انگلیسی آن برگردیم:
Upon the signing of this MOU, the Islamic Republic of Iran will make arrangements using its best efforts for the safe passage of commercial vessels with no charge, for 60 days only, from the Persian Gulf to the Sea of Oman and vice versa
در این بند عبارتی آمده است که در متن فارسی تفاهم‌نامه به نظر از برگردان آن غفلت شده است. آنجا که می‌گوید «بهترین تلاش‌ها» از سوی جمهوری اسلامی، عبارتی پر مناقشه باقی می‌ماند که این تلاش‌ها معطوف به تعیین مسیرهای تردد کشتی‌ها در تنگه هم خواهد بود یا خیر؟ این عبارت به دولت ایالات متحده اجازه می‌دهد که خود مسیری را به کشتی‌ها معرفی کند و جمهوری اسلامی هم باید نسبت به ناامن‌سازی آن مبادرت نورزد. اما از دیدگاه ج. اسلامی، این عبارت معطوف به آن است که خود مسیر امن کشتی‌ها را معرفی کند و مسئولیتش را تنها در برابر مسیر معرفی شده توسط خود می‌پذیرد.
اما آنچه در بالا گفته شد تنها دعوای حقوقی این منازعه است. بعید است که چنین لفظ پر ابهامی از سر تصادف در متن گنجانده شده باشد. این عبارت بیشتر ناشی از یک شکاف بی‌اعتمادی پرنشدنی در دو سوی این رقابت است. در واقع در سطوح سیاسی هر دو طرف بنابر عدم اعتمادی که بین آن‌ها برقرار است، جایی برای نادیده گرفتن متن تفاهم برای خود در نظر گرفته‌اند. در واقع با توجه به اینکه توافق نهایی سرنوشت رابطه این دو دولت را مشخص می‌کند، در درون بندهای این تفاهم شکاف‌هایی برای ادامه رقابت سیاسی-نظامی و متعاقبا حقوقی آن باقی مانده است. وقتی بند اول آن به صراحت نادیده گرفته می‌شود و اسرائیل خود را آزاد می‌داند که در لبنان به عملیاتش ادامه دهد و کمی آن‌سوتر علی‌رغم مواضع ونس نسبت به اسرائیل، دولت آمریکا با هدایت روبیو توافقی بین دولت لبنان و اسرائیل منعقد می‌کند، یعنی بند اول تفاهم‌نامه برای آن‌ها واجد الزامات حقوقی و سیاسی نخواهد بود و آمریکا مستقل از ایران بدنبال تنظیم مناسبات خود در لبنان است. مناسباتی که در آن حزب‌الله خلع سلاح شود و در این سوی منطقه نیز ایران تسلطش را بر تنگه هرمز با مشخص کردن مسیرهای تردد دور از آب‌های آن، از دست داده باشد. در چنین مناسباتی دولت مستقر در ایران هر دو اهرم فشار اساسی خود را از دست داده است و در توافق نهایی یا باید امتیازات بیشتری بدهد یا آنکه خود را آماده جنگی کند که نسبت جنگ‌های قبلی آسیب‌پذیر‌تر است.
بنابراین آنچه در حال رخ دادن است تنها در بین سطور تفاهم‌نامه و رقابت‌های دو طرف منازعه جهت تثبیت توازن قوا قابل فهم است و نباید آن را چیزی در حد بی‌مسئولیتی یا اقدامات خودسرانه فهم کرد.
تفاهم‌نامه با عبارت های پر ابهام، نشانه منازعه‌ای است که هنوز پایان نیافته است. ابهام در متن بازتاب جدال‌هایی است که دو طرف امیدوارند در میدان عمل در آن دست بالا را بگیرند بدون آن که جنگی تمام عیار شعله‌ور شود. در این میان اما اقتصاد رنجور ایران بیش از قیمت جهانی نفت آسیب‌پذیر است و تداوم تنش‌ها خوشایند بخش بزرگی از جامعه ایران نیست. حتی اصولگرایان رادیکال هم از این تنش‌های زیر سطح آستانه جنگ راضی نمی‌شوند!
این تنش مزمن می‌تواند دامی برای ایران باشد.
