مهستان؛ فرامرز پایور، نوازنده و آهنگسازی بود که آثارش در تاریخ موسیقی ایران ماندگار و پایدار است.
کمتر نواسازی مانند پایور وجود دارد که آثارش توسط نوازندگان و موسیقیدانان زمانه و پس از خود، این همه مورد توجه و اجرا قرار گرفته است.
نام بلند او را باید در کنار کسانی چون درویش‌خان و علی‌نقی وزیری قرار داد. زیرا کمتر کسی مانند این چند نفر آثارشان در رپرتوار موسیقی ایران توسط موسیقیدانان مختلف به کرات اجرا شده است.
پایور در تاریخ فعالیت تقریباً ۴۵ ساله خود آثاری را برای ساز سنتور و ارکستر سازهای ایرانی آفرید که تاریخ هنر ایران را تا ابد مدیون خود کرده است. بدیهی است اگر درباره وجوه و تأثیرات وی در قلمروهای گوناگون صحبت کنیم. بحث به درازا می‌کشد.
اما مهمترین وجه شخصیت پایور این بود که تمامی آثار متقدمان خود در قلمرو رِنگ، چهارمضراب، پیش‌درآمد، تصنیف و قطعات مختلف را حفظ، احیا، آوانگاری و اجرا کرد. وی ضمن حفظ و احیای آثار متقدمان، به خلاقیت و نوآوری در موسیقی دست یازید.
پیش از پایور، ابوالحسن صبا و پیشتر از او حبیب سماعی، آثار بسیار کمی برای ساز سنتور، ساخته و پرداخته شده بود. اما پایور نه تنها آثار بی‌شماری را برای ساز سنتور ساخت، که میزان ساخت آثار توسط وی، با کمتر نوازنده دیگری در ساز دیگر قابل مقایسه است
چنانکه اشاره شد او ضمن احیا و پاسبانی از آثار متقدمان، به خلاقیت و نوآوری در نوازندگی ساز سنتور و آهنگسازی برای ارکستر سازهای ملی همت گماشت.
گفتیم که پیش از وی حبیب سماعی و بعد استاد وی ابوالحسن صبا، آثار کمی را برای ساز سنتور ساختند. پایور خود را مدیون صبا می‌دانست. اما ضمن بهره‌مندی از صبا و دیگر متقدمان، او بیشتر وامدار علی‌نقی وزیری در زمینه ابتکارات و
آهنگسازی‌هایی بود که وزیری در عرصه‌های مختلف به ویژه برای ساز تار به ارمغان آورد. پایور ادامه‌دهنده این ابتکارات در سنتور و ارکستر سازهای ملی بود.پ
وزیری هم قطعات فنی و هم قطعات مجلسی برای جامعه موسیقی ساخت. وزیری ضمن پایه‌گذاری فرم آهنگسازی در ایران، دست به ساخت قطعاتی زد که برای جامعه و به اصطلاح عوام هم جذابیت داشت.
پایور نیز قطعاتی ساخت که ضمن دشواری و جوانب تکنیکی، دارای ظرائف زیباشناسانه بود.
پایور کوشش کرد که در برخی آثار خود ضمن توجه به جوانب فنی، بُعد خلاقیت و نوآوری را لحاظ نماید. شوربختانه بعدها برخی مدعی شدند که معدودی از نوازندگان سنتور معاصر، پایه‌گذار سبک نوین سنتورنوازی هستند و این نوع سبک سابقه نداشته است!
در حالی‌که با نگاهی به آثار و قطعات بیشمار استاد پایور متوجه می‌شویم که او علاوه بر احیای آثار گذشتگان در قالب جدید، آثاری آفرید که حتی در زمانه ما نیز نوآورانه و خلاق شمرده می‌شوند. در واقع این پایور بود که پایه‌گذار سبک نوین سنتورنوازی بوده است.
به مناسبت سالگرد درگذشت فرامرز پایور، «اخبار مهستان» یک مجموعه صوتی شامل برخی اجراها و مصاحبه‌های این هنرمند تکرارنشدنی آماده کرده که مخاطبان را به شنیدن آن در کانال تلگرام خود دعوت می‌کند.
محتوای این مجموعه صوتی به شرح زیر است:
۱- نخستین قطعه در این مجموعه، اثری به نام «ترانه»، از فرامرز پایور در ماهور است که وی در بیست و اندی سالگی ساخت. این قطعه دربرگیرنده قابلیت‌های نوآورانه و بدیع است. می‌توان گفت سازنده چنین قطعه بیکلامی در سال ۱۳۳۳ قطعا شایسته دستیابی به مقامی بلند در موسیقی ایران‌زمین است. پایور در دهه پنجاه قطعه ترانه را به صورت دوئت تار و سنتور تنظیم و اجرا کرد. قطعه‌ای که در این اپیزود می‌شنویم، همین اجرا است. این اجرا با تار هوشنگ ظریف و سنتور فرامرز پایور، در آلبوم «سه‌نوازی در دستگاه ماهور و سه‌گاه» موجود است.
۲- دومین قطعه هم از ساخته‌های پایور در شور به نام «گفت‌وگو» که پیش‌درآمدی نوآورانه، نه در دهه سی که حتی در زمانه حاضر محسوب می‌شود. او این قطعه را برای ساز کششی، در آن زمان برای ویلون، تنظیم کرد. شگفتا که استادش ابوالحسن صبا در گفت‌وگویی با تقی روحانی گوینده نامدار رادیو، افتخار همنوازی این قطعه را در سال ۱۳۳۵ با شاگردش دارد. در دهه چهل پایور این قطعه را برای ارکستر به ویژه ساز کمانچه و سنتور نیز تنظیم و اجرا کرد. اما در نهایت پایور در دهه شصت در آلبوم گفت‌وگو برای ساز کمانچه و سنتور تنظیم کرد که توسط پیمان آذرمینا و سعید فرج‌پوری اجرا شد. ضمن این‌که استاد پایور برای این قطعه یک مقدمه نیز نوشت که توسط نوازندگان مزبور اجرا شد. اجرایی که در این اپیزود آمده اجرای قطعه گفت‌وگو در سال ۱۳۳۵ با صبا و گفت‌وگوی تقی روحانی با صبا است.
۳- سومین بخش این مجموعه صوتی مصاحبه کوتاهی از استاد پایور است که از زندگی، تبار و استادش ابوالحسن صبا سخن می‌گوید.
۴- بخش چهارم، قطعه «پوپک» در دشتی است. پایور این اثر را در اوج نبوغ و خلاقیت ساخته و پرداخته است. این قطعه در آلبوم رنگ شهرآشوب ایشان موجود است.
۵- پنجمین بخش، گفتاری از فرامز پایور در جمع شاگردان خود است که به تحصیلات و آغاز فعالیت خود در موسیقی اشاره می‌کند.
۶- بخش ششم، قطعه دیگری در دشتی به نام «فریبا»است که در آلبوم رنگ شهرآشوب اجرا شده است. بسان قطعه پوپک، نهادن نام فریبا بر روی یک قطعه موسیقی امری بدیع در موسیقی ایرانی محسوب می‌شد. ضمن این‌که پس از پنجاه سال این قطعه هنوز واجد ویژگیهای نوآورانه است.
۷- بخش هفتم این مجموعه، مصاحبه‌ای از استاد پایور است که به نگاه جامعه به حضور جوانان در موسیقی در قدیم و زمان حاضر می‌پردازد. همچنین به نقش ردیف دستکاهی در موسیقی ایرانی اشاراتی می‌کند.
۸- در پایان بخشی از قطعه فانتزی ژیلای اثر جواد معروفی، با اجرای فرامرز پایور تقدیم می‌شود. پایور در این قطعه کوشش کرده نشان دهد آن‌چه که در ساز با قابلیتی چون پیانو عرضه می‌شود، با اندکی تعدیل، قابل انتقال به ساز سنتور است. حقیقت آن است که سنتور پس از پایور، دارای قابلیت خیره‌کننده‌ای شد. در اجرای این قطعه فانتزیک با تکنیک‌های منحصر به فردی در سنتور مواجه هستیم که بسیار خیره کننده است. به ویژه تکنیک مضراب چپ و راست که در برخی مواقع هر کدام از دست‌ها در آن واحد دو نت متفاوت را اجرا می‌کنند. که این شیوه در آثار فرامرز پایور به وفور دیده می‌شود. این قطعه در آلبوم گروه‌نوازی استاد پایور وجود دارد.
گفتی است صدای برخی گفتارها، از کیفیت مطلوب و استانداردی برخوردار نیست و شنونده ارجمند لازم است در زمان پخش صدای گفتارها، این نکته را در نظر بگیرد.
