مهستان؛ کورش احمدی: رسانههای بینالمللی امروز گزارش کردهاند که عمان طرح جدیدی را برای خطوط تفکیک ترافیک دریایی (TSS) در تنگه هرمز پیشنهاد کردهاست. مطابق این طرح جدید عمان، دو سیستم ترددی مجزا یکی تماما در دریای سرزمینی عمان و دیگری تماما در دریای سرزمینی ایران شکل خواهد گرفت. در صورتی که این دو TSS جدید از سوی ایران پذیرفته شود و به تصویب شورای عمومی سازمان بینالمللی دریانوردی IMOنیز برسند، TSS قدیمی که در سال ۱۹۶۸ مشترکا توسط ایران و عمان تهیه شده و به تصویب IMO رسیده بود، منقضی خواهد شد.
توضیح اینکه:
۱- هر یک از این دو TSS یا سیستم ترددی مرکب از یک مسیر ورودی و یک مسیر خروجی و یک منطقه حائل برای جلوگیری از تصادم کشتیها است.
۲- مسیر TSS قبلی که در ۱۹۶۸ نهایی شده بود، تماما در دریای سرزمینی عمان است و تنها در بخش شرقی آن اندکی وارد دریای سرزمینی ایران میشود. تردد در تنگه هرمز تا ۹ اسفند ۱۴۰۴ تماما در این TSS انجام میشد. در اثر تجاوز به قلمرو ایران و اعلام سپاه در ۱۹ فروردین مبنی بر احتمال وجود مین در این “زون اصلی”، این TSS عملا متروکه شد و ایران TSS جدیدی از شمال و جنوب جزیره لارک پیشنهاد کرد.
۳- عمان از طریق پیشنهاد این طرح جدید ظاهرا در پی این است که حساب خود را کاملا از ایران جدا کند و کنترل امور مربوط به دریایی سرزمینی خود را مستقل و مجزا از ایران و مناقشات حال و آینده در دست خود بگیرد و به مناقشات حقوقی خاتمه دهد. با این فرض که در مورد امور جنبی مانند بحثهای مربوط به عوارض و هزینه خدمات ناچار به کار و تفاهم با ایران نخواهد بود. طبعا ایران نیز در TSS خاص خود اختیار کامل برای هر اقدامی خواهد داشت.
۴- عمان در گام اول برای کسب حمایت ایران و ارائه این طرح به IMO به طور مشترک اقدام خواهد کرد. اما این احتمال وجود دارد که عمان بتواند بدون حمایت ایران و حتی در صورت مخالفت ایران، طرح خود را مستقلا به IMO ارائه کند و با توجه به مسائل سیاسی، احتمال تصویب آن وجود خواهد داشت. اگرچه تاکنون سابقه نداشته که دو کشور ساحلی یک تنگه بطور مجزا و ناهمآهنگ اقدام کرده باشند، اما مفاد ماده ۴۱ کنوانسیون ۱۹۸۲ انعطاف کافی برای چنین اقدامی را دارد.
۵- اگر چنین طرحی نهایی شود، کشتیها اختیار خواهند داشت که کدام TSS را برای تردد انتخاب کنند. در این مورد سه عاملی که به لحاظ فنی برای تعیین TSS مبنای کار قرار میگیرند، مهم اند: ۱- نزدیکی مسیر، ۲- عمق آب و ۳- وضعیت جریانهای دریایی. در هر سه مورد آبهای عمان دارای مزیت است و همین امر در ابتدا یعنی در ۱۹۶۸ موجب انتخاب مسیر عمان شده بود. لذا صرفنظر از ملاحظات سیاسی، این مزیتهای فنی موجب خواهد شد که کشتیها متمایل به ترجیح مسیر عمان باشند.
۶- لازم به ذکر است که کشتیها بعد از خروج از تنگه هرمز به سمت غرب به خاطر عمق بیشتر آب باید از TSS واقع در شمال و جنوب جزایر شش گانه ایرانی عبور کنند.
۷- نکته مهم این است که اینکه TSS از دریای سرزمینی کدام کشور در تنگه هرمز بگذرد، هیچ اهمیتی ندارد و هیچ مزیتی برای کشور ایجاد نمیکند؛ کما اینکه طی حدود ۶۰ سال گذشته عمان امتیازی از قرار داشتن TSS در دریای سرزمینیاش کسب نکردهاست. آنچه که مهم است این است که ایران در تنگه هرمز از مزیت ژئوپلیتیک فوقالعادهای برخوردار است و در صورتی که مورد تعرض نظامی قرار گیرد، اهرم تنگه را در هر حال خواهد داشت. در این رابطه اصلا مهم نیست که TSS از قلمرو کدام کشور می گذرد؛ کمااینکه در اسفند ۴۰۴ اصلا مسیر TSS اهمیت نداشت و مانع اقدامات ایران نشد.
