مهستان؛ تا قبل از آن که دوربینها در هتل مجلل آن سوی دریاچه لوسرن روشن شود؛ مشخص نبود که تدارک گستردهای برای ملاقات قالیباف و ونس دیده شده است. پاکستانیها و قطریها که گویا سهامدار اصلی این هتل هستند؛ با اطلاق عنوان «اجلاس دریاچه لوسرن» قصد داشتند ضمن جدیتر جلوه دادن مذاکرات صلح این رخداد را هر چه بیشتر به یک رخداد تاریخی و یک نقطه عطف بدل کنند.
کار اما از همان لحظات اولیه گره خورد. هیئت ایرانی حاضر نشد که در حضور خبرنگاران در اتاق مذاکرات حاضر شود و با ونس و هیئت همراهش عکس یادگاری بگیرد. به نظر چنین اقدامی هزینه سیاسی بسیار سنگینی برای مذاکره کنندگان داشت که با مقامات کشور قاتل رهبر پیشین در مقابل دوربینها دست بدهند؛ آن هم در شرایطی که به اندازه کافی در تهران زیر فشار تندروها هستند.
قالیباف یکسره سیاهپوش از میان خبرنگاران گذشت و وارد اتاق مذاکرات شد. مذاکراتی که حدود ۹۰ دقیقه طول کشید اما قبل از آن که کسی نفسی به راحتی بکشد و در انتظار نتیجه مذاکرات باشد، مصاحبه ترامپ با فاکس نیوز از راه رسید. مصاحبهای تند و تهدیدآمیز و با ادبیاتی که حتی از ادبیات معمول ترامپ هم بیادبانهتر بود. ترامپ باز یک شاهکار صبحگاهی! خلق کرد.
هیئت ایرانی بالافاصله مذاکرات را متوقف کرد. برای ساعاتی سخن از ترک لوسرن میرفت اما سرانجام هیئت ایرانی در هتل ماند و مذاکرات با فراز و فرود ادامه یافت تا در نهایت بامداد امروز قطریها و پاکستانیها با صدور بیانیهای پایان اجلاس در سطح سران و ادامه مذاکرات فنی را اعلام کنند.
مکث کوتاهی بر فرآیند و نتایج اجلاس لوسرن چند نکته مهم را درباره ادامه مسیر مذاکرات نشان میدهد:
نخست آن که ۶۰ روز بسیار پرچالش در پیش است که در آن نتیجه به هیچ عنوان تضمین شده نیست. رفتار غیرقابل پیشبینی ترامپ از یک سو و اقدامات نتانیاهو و اسرائیل در جنوب لبنان و ماورای آن مذاکرات را هر لحظه در معرض شکست ناگهانی قرار میدهد.
حالا که ایران به این نتیجه رسید که مذاکره در مجموع به نفع ایران است نباید گذاشت بیتعادلی ترامپ و نقشههای نتانیاهو به راحتی فرآیند را بر هم بزند. برای تشنجهای ترامپی باید برنامه داشت و البته آن را خیلی جدی نگرفت-کاری که همه جهان میکند-و البته نباید به نتانیاهو اجازه داد که هر لحظه با توطئه فرآیند مذاکرات را قطع کند. این واگذاشتن ابتکار عمل به بی بی است.
دوم آن که بر اساس بیانیه پاکستان و قطر، یک خطر ارتباطی و یک «واحد کنترل منازعه» در مورد تنگه هرمز و جنگ در لبنان ایجاد شده است. ایجاد چنین نهادهایی نشانهای خوب است که میتواند در لحظات بحرانی مذاکرات را نجات دهد. این نهادها، هر اندازه سست، این امید را ایجاد میکنند که دینامیزم مصالحه بتواند بر دینامیزم منازعه غلبه کند.
سوم آن که تلاش سنگین پاکستان و قطر را باید نشانهای از یک مقاومت ساختاری است. بخشی از ساختار کلی اقتصاد جهانی، ساختار قدرت در واشنگتن و ساختار قدرت در منطقه خاورمیانه خواهان پایان این منازعه است زیر منافع حیاتی آن را به خطر انداخته است. برای ما که عادت کردهایم منافع و مصالح ایران همیشه قربانی ساختارها در آمریکا باشد و هیچ گاه نتوانستیم در آن نفوذی داشته باشیم این شاید مایه امیدواری باشد.
اجلاس لوسرن با سختی و فراز و نشیب برگزار شد اما در مجموع مثبت بود حتی اگر خبری از عکسهای یادگاری نباشد!
