مهستان؛ نیوشا طبیبی گیلانی: اثر تمدن ایرانی در اسپانیا، بسیار فراتر از یکی دو غذا و نشانه‌های ساده است. مسلمانان در اوایل قرن دوم هجری (سال ۹۲ هجری) اندلس را فتح کردند و به همراه آنان، فرهنگ و هنر ایرانی برای قرن‌ها به شبه‌جزیره ایبری آمد.
پیش از آن نیز رومیان که به آیین مهرپرستی (میترائیسم) با ریشه‌های ایرانی گرویده بودند، معابد میترایی را در سراسر امپراتوری خود برپا کرده بودند؛ تا جایی که تأثیرات این ادیان شرقی بر مسیحیت نیز مبنای پژوهش بسیاری از محققان بوده است.
آثار باغ ایرانی، هنر سفال، کاشی‌کاری، حجاری و همچنین فرم‌های خاص معماری ایرانی (که با سبک‌های شامی و اموی درآمیخته) را می‌توان به عینه در کاخ الحمرا در گرانادا، مسجد-کلیسای عظیم کوردوبا و مناره‌های تاریخی تولدو پیدا کرد.
شهر «بویتراگو دل لوزویا» در ۶۰ کیلومتری شمال مادرید نیز ارگ و حصاری باقی‌مانده از دوران اسلامی دارد که قوس‌های معماری ساسانی در بنای قلعهٔ آن مشهود است. همچنین در نمایشگاه روبازی که از سلاح‌های باستانی آن دوران برپاست، نام ایرانی برخی از تیر و کمان‌ها و ادوات جنگی جلب توجه می‌کند.
ردپای ایرانی‌ها و کسانی که از سرزمین‌های فرهنگی ایران به این کشور مهاجرت کردند هنوز زنده است. مشهورترین این افراد «زریاب» (ابوالحسن علی بن نافع) است؛ شاگرد اسحاق موصلی، موسیقیدان بزرگ عصر عباسی. زریاب به کوردوبا آمد و اولین کنسرواتوار موسیقی Europe/Andalusia را پایه گذاشت.
او با اضافه کردن سیم پنجم به عود و تحول در تکنیک‌های نواختن، تأثیری عمیق بر موسیقی اندلس و پیدایش ساز گیتار و سبک فلامنکو گذاشت. اگرچه دربارهٔ تبار زریاب بحث‌هایی وجود دارد، اما دانش موسیقی و ساختار نواختن بربط که او منتقل کرد، کاملاً برآمده از سنت موسیقی ایرانی-شرقی بود. اشتراکات موسیقی فلامنکو با موسیقی ایرانی در بداهه‌پردازی و فواصل صوتی نیز موضوع پژوهش استادانی چون رضا وحدانی بوده است.
در سفرهٔ اسپانیایی و به‌ویژه در والنسیا، سنت پخت برنج با زعفران و ادویه‌جات (در خوراک مشهور «پائیا» – Paella) یادگار همان دوران حضور مسلمانان و انتقال فرهنگ آشپزی شرقی به اروپا است. سنت دم آوردن برنج و ترکیب آن با زعفران و ادویه‌ها از اختصاصات سفرهٔ ایرانی و شرقی بوده که طباخان آن دوران به غرب بردند.
در شمارهٔ بعد به انواع برنج ایرانی، شیوه‌های سنتی پخت‌وپز آن و ادامهٔ گشت‌وگذار در جهان ایرانی خواهیم پرداخت.
