مهستان؛ امروز ۲۹ سال از دوم خرداد ۱۳۷۶ گذشت. ۲۹ سال پیش در این ساعت‌ها حوزه‌های رأی‌گیری از پس روزی دراز بسته شده بود تا قاطع‌ترین نتیجه یک انتخابات رقابتی در تاریخ ایران رقم بخورد.
۲۰ میلیون رای سید محمد خاتمی چنان غریب بود که تا سال‌ها در کنار نام سید محمد خاتمی تکرار می‌شد.
۲۹ سال بعد در غلغله تحریم و اعتراض و ترور و جنگ، سخن گفتن از یک انتخابات رقابتی که رد خود را بر تاریخ نهاد، فانتزی و خوش‌بینانه به نظر می‌رسد. تو گویی جشن دوستانه کوتاهی در میدان جنگ. یا نوشیدن چای عصرگاهی در میانه طوفانی سخت که سقف و صبر را یکجا با خود می‌برد.
این احساس شاید واقعی باشد اما کامل نیست. از پس سالیان بسیار دوم خرداد هنوز مبدأ بزرگترین جدال‌های سیاسی است.
در هیاهوی براندازی در سال‌های اخیر، اولین سوال پرخشم و خروش هر فردی با ادعای براندازی از هر کسی که تشکیکی داشت این بود: «برانداز هستی یا نه؟»
روی دیگر این سوال آن بود:«اصلاح‌طلب که نیستی؟» حاکمیت نیز همواره دامنه‌دارترین واکنش‌ها را نسبت به سیاست‌های اصلاح‌طلبانه داشته داشته و از زمین‌گیر کردن آن دریغ نکرده است، اصولگرایان تندرو هنوز کینه‌توزانه‌تر از براندازی بر علیه اصلاح‌طلبان می‌غرند.
دشمنی هر دو سر طیف سیاسی در ایران به خودی خود فضیلت نیست اما نشانی است از نقش پایداری که با دوم خرداد در ذهن مردمان جامعه معاصر ایران نقش بست.
از سوی دیگر اصلاح‌طلبان نتوانستند عاملیتی را که به جامعه ایران وعده داده بودند نه برای تغییر نه برای بهبود محقق کنند.
با این حال اصلاح‌طلبی هویت یک جریان سیاسی شد، اما چون اتهامی مرموز در فضای سیاسی ایران باقی ماند. با هزینه‌های اندک و وعده عاملیت در انتخابات‌های رقابتی، مانند شِرکی پنهان بر ایمان به مطلق‌ها در در دو سوی سیاست حدی ایران.
دوم خرداد را امروز نه با پیروزی‌ها که با شکست‌هایش به یاد می‌آورند. شکست رفورمیسم در ساختاری متصلب، شکست امید در برابر ساختارهای داخلی و جهانی ناامیدکننده، شکست عاملیت نسبی در برابر راهکارهایی مطلق.
اصلاح‌طلبی پاسخ نداد. اما پرسش‌ها از دوم خرداد آغاز شد. پرسش از امکان اصلاح، پرسش از جایگاه انتخاب در نسبت با انتصاب، پرسش از امکان گفتگو با جهان به جای جنگ تمدن‌ها. پرسش از امکان قرائت‌های مختلف از دین و قانون و بسیار پرسش‌ها که هرگز به جوابی نرسیدند.
دوم خرداد نماد پاسخی است که هرگز به دست نیامد، اما پرسش سنگینی است که سال‌ها ذهن جامعه و سیاستمداران ایرانی را به خود مشغول خواهد کرد.
