روس‌ها و میانجیگری در جنگ ایران و آمریکا؛ رابطه سمی شاید منافع راهبردی را  تامین کند!

مهستان؛ «پوتین در توافق با پزشکیان، دیدگاه طرف ایرانی برای راه‌حل احتمالی این مناقشه را به ترامپ منتقل کرد». متن خبر خبرگزاری تاس که به نقل از الجزیره در فضای رسانه‌ای ایران منتشر شد، کوتاه و سرد بود. آن چنان که در ساعات نخست به نظر تنها یک اعلام آمادگی معمولی روسیه برای میانجیگری بین ایران و آمریکا به نظر می‌رسید. کاری که روس‌ها در طول ماه‌های گذشته بارها برای آن اعلام آمادگی کرده بودند.
مکالمه تلفنی ترامپ و پوتین منجر به توافقی شد که در چارچوب آن بخشی از تحریم‌های آمریکا بر صادرات نفت و مشتقات نفتی روسیه لغو می‌شد و مسکو در ازای آن متعهد شده است که میلیون‌ها بشکه گازوئیل را روانه بازارهای صادراتی کند . نشانه‌ای از تلاش ترامپ برای تعدیل قیمت سوخت در آستانه انتخابات میان دوره که به پاشنه آشیل جمهوری‌خواهان مبدل شده است. طبیعی بود که این کار به مذاق اوکراین خوش نباشد و این عدم رضایت در موشک‌هایی جلوه‌گر شد که ساعاتی بعد پالایشگاه‌های روسیه را هدف گرفتند. واکنش ترامپ اما بسیار تند بود. او صراحتا اعلام کرد که زلنسکی فرصت‌های صلح را از دست داده و اوکراین باید رئیس‌جمهور دیگری داشته باشد.
حالا روشن شده است که توافق اولیه ترامپ و پوتین فارغ از عرضه نفت به بازار احتمالا ابعاد مهم دیگری هم دارد و مسئله توقف جنگ در اوکراین هم در آن پیش‌بینی شده است.
با این شرایط بهتر می‌توان معنای خبر منتشر شده توسط تاس را ارزیابی کرد. در هفته‌های اخیر بارها مقامات ایرانی تاکید کرده‌اند که مذاکرات با آمریکا درجریان است. همزمان خبرهای متعددی منتشر شده که مشکل اصلی بین ایران و آمریکا بر سر همزمانی مذاکرات هسته‌ای با مذاکرات پایان جنگ است. یعنی ایران حاضر به هیچ مذاکره هسته‌ای قبل از پایان جنگ نیست و تنها مسئله بازگشایی تنگه هرمز در چارچوب شروط خود را به عنوان موضوع مذاکره به رسمیت می‌شناسد. همزمان آمریکا هم مدعی است که تنگه هرمز در دست ایران نیست و برای پایان جنگ باید در مورد مسئله هسته‌ای و مشخصا سرنوشت اورانیوم ۶۰ درصد غنی شده ایران مذاکره شود.
پیشنهاد میانجی‌گرانه روسیه که پیش از این بارها هم مطرح شده است، انتقال این اورانیوم از ایران به روسیه است. این بار اما به نظر گفتگوی پزشکیان و پوتین به جایی رسیده که تهران چراغ سبز اولیه را به پوتین نشان داده و او هم میانجیگری در مورد جنگ ایران و آمریکا را به مسئله جنگ در اوکراین گره زده است. خبرها از احتمال سفر ویتکاف و کوشنر به روسیه در طول دو هفته آینده برای دریافت پیشنهادات روسیه در مورد این دو جنگ حکایت دارند.
میانجیگری روسیه و مهم‌تر از آن گره خوردن پرونده جنگ ایران و  امریکا به جنگ اوکراین چیزی است که تهران تا امروز تمایل چندانی به آن نداشته است. ایران احتمالا از آن بیم دارد که اهمیت بیشتر پرونده اوکراین برای روسیه، منجر به درخواست روسیه برای نرمش بیشتر تهران  در مذاکرات با آمریکا شود. درخواستی که با توجه به تبادلات گسترده نظامی ایران و روسیه و  قول مقامات روسی برای تامین کالاهای اساسی برای ایران به سادگی نمی‌تواند نادیده گرفته شود.
با این حال نیروی واقعیت همیشه فراتر از خواست رهبران کشورها می‌رود. وقتی که ایران راهبرد جنگی خود را بر مبنای کنترل گلوگاه هرمز و فشار بر اقتصاد جهان در حوزه  انرژی قرار داده است، طبیعی است که در جایی از کار پای روسیه به عنوان بزرگترین تامین کننده انرژی جهان به این پرونده باز شود. از سوی دیگر  جنگ ایران و آمریکا از نظر بسیاری از تحلیلگران باید در چارچوب معادلات جهانی و رقابت بین آمریکا و بلوک غرب با چین و کشورهای نزدیک به آن درک شود که روسیه مهم‌ترین آن‌هاست. صلح هم اگر امکانی برای ظهور داشته باشد تنها در همان چارچوب کلی خواهد بود.
افکار عمومی در تهران چندان به نقش‌آفرینی روس‌ها خوش‌بین نیست. این تصور که روسیه ایران را تنها به چشم یک کارت بازی با غرب می‌نگرد همه را در تهران در مورد ساکنان کرملین محتاط می‌کند. این احتیاط البته که ضروری و شرط عقل است.
اما نباید فراموش کرد که رابطه ایران و روسیه هم الزاما در الگوهای تکراری خلاصه نمی‌شود و عاملیت تهران در شکل دادن به این رابطه می‌تواند بسیار موثر باشد. پایان جنگ آن قدر مهم هست که میانجیگری روس‌ها را بتوان جدی گرفت و البته حتما باید هوشیار بود که منافع راهبردی کشور قربانی جدال ابرقدرت‌ها نشود.
رابطه شخصی ترامپ و پوتین احتمالا یکی از سمی‌ترین روابط در تاریخ جهان است! اما اگر این رابطه بتواند نقشی در تامین منافع راهبردی  ایران داشته باشد، ایران باید از این فرصت استفاده کند و باقی قضایا هم به خود آقایان مربوط است!