مهستان؛ بنا به بعضی روایات زادروز بنان با دوست و همکار نزدیکش، رهی معیری در یک روز بود: دهم اردیبهشت. اگر چه رهی دو سال از او بزرگتر بود.
اما برخی اسناد، تولدش را چهاردهمین روز اردیبهشت دانستهاند. همسرش میگفت خود او به نقل از مادرش تعریف می کرده که تولدش در وقت گل دادن باقالیها بوده است.
این چهار روز اختلاف برای آنان که در یک سده گذشته مسحور صدا و هنر او بودهاند توفیر چندانی ندارد. چه دهم و چه چهاردهم، باید از اردیبهشت متشکر بود که آغازش با نام سعدیست و در دهه دومش رهی معیری و غلامحسین بنان را به ایرانیان هدیه داده است.
موسیقی ایران از سال ۱۳۰۶ به صدا و آواز خوش بنان مزین شد و هر چه جلو آمد به لطف آثار بیشمار و ارزشمند او بر غنای خود افزود. بنان صاحب حنجرهای خاص بود.
وسعت و دامنه صوتی وی در قیاس با چهرههایی همچون حسین طاهرزاده و قمر محدودتر بود اما جنس صدایش چنان لطافتی داشت که در نزد اهل موسیقی، مشهور به صاحب صدای مخملین شده بود. بنان در طول حدود چهار دهه فعالیت حرفهای، خوانندهای پرکار بود و بسیاری از آثار ماندگار موسیقی ایران نخستین بار با صدای او اجرا شدهاند.
این روزها، در هر گوشهای از جهان که ایرانیان گرد هم میآیند سرود «ای ایران» به عنوان نماد حب وطن طنینانداز میشود و علیرغم وجود اجراهای متعدد از آن، هیچکدام کیفیت و ملاحت اجرای اصلی با صدای بنان را ندارند.
حکایت سرودها و ترانهها و تصانیفی همچون «خوشهچین»، «بهار دلنشین»، «الهه ناز»، «بوی جوی مولیان»، «مرا عاشقی شیدا»، «کاروان»، «آشناسوز» و… همین است. به این فهرست بلند بالا باید نام آثاری نظیر «آذربایجان»، «حالا چرا» و «می ناب» را هم اضافه کرد.
این آخری از نظر تکنیکهای آوازی آنچنان پیچیده است که چنانکه خود بنان در گفتگو با مسعود بهنود میگوید زمانی جایزهای ارزنده برای هر خوانندهای که بتواند این تصنیف را دقیق و بیاشتباه اجرا کند در نظر گرفت.
اما دریغ از یک برنده! اینها نشانه استعداد و استادی خوانندهای بود که با اینکه هرگز از اصول آواز ایرانی تخطی نکرد هنرش هیچگاه رنگ تکرار و اسارت در بندهای کهنه را پیدا نکرد.
بماند که در کنار انبوه این تصانیف و ترانهها، آوازهای دلنشین پرشماری از بنان به جا مانده که شنونده را روی بالهای آن صدای مخملین تا اوج قلههای حظ میبرد. چنین است که در طول یک سده اخیر شاید کسی نباشد که ادعا کند علاقمند یا شنونده موسیقی اصیل ایرانی بوده است بیآنکه در فهرست آثار مورد علاقهاش چندین یادگار از بنان وجود داشته باشد.
و خوش به حال ملتی که در میان مفاخر فرهنگ و هنرش بزرگانی چون غلامحسین بنان دارد.





